در واسط تعداد ياران او رو به افزايش نهاد و شايعات مربوط به - ميزان قدرت و نيروى او شدت يافت . بطوريكه او بر واسط مستولى گرديد و مردم از جانب او نگران شدند . درين وقت ، خليفه المسترشد بالله دستور داد كه بنام ولايت عهدى پسرش ابو جعفر منصور خطبه بخوانند . لذا در دوم ربيع الاخر در بغداد بنام وى خطبه خوانده شد . به ساير شهرها نيز نوشتند كه به نام

--> [ ( ) ] وى حجاج بن يوسف كرده است . و هواى درست دارد . و بسيارنعمت‌ترين شهرى است اندر عراق . و از وى گليم و شلوار بند و پشمهاى رنگين خيزد . ( حدود العالم ) واسط شهرى است بين بصره و كوفه . فاصلهء آن به هر يك از اين دو شهر پنجاه فرسنگ است و بدين جهة آن را « واسط » ناميدند ( زيرا در وسط اين دو شهر قرار گرفته است . ) و گويند پيش از بناى اين شهر جاى آن واسط القصب نام داشت . و چون حجاج شهر را بدان موضع بنا كرد ، آن را به همان نام ناميد . و الله اعلم . منجمان گويند طول واسط 71 درجه و دو ثلث درجه و عرض آن 32 درجه و ثلث است و در اقليم سوم است ( معجم البلدان ) و در مثل آرند : « تغافل كانك واسطى » و آن چنان بود كه حجاج براى بناء شهر واسط مردمان را به بيگارى گرفت . و آنان مىگريختند و در مسجد با غربا مىخفتند . شرطه حجاج در پى ايشان به مسجد مىآمد و مىگفت : « يا واسطى » پس هر كه سر برمىداشت او را مىگرفت . بدين رو خود را ناشنيده مىگرفتند و تغافل مىكردند . ( از تاج العروس ، اقرب الموارد و منتهى الارب ) حمد الله مستوفى درين باره در نزهة القلوب آرد : واسط شهر اسلامى است از اقليم سوم . طولش از جزائر خالدات فال و عرض از خط استوا لاك . حجاج بن يوسف ثقفى در سنهء ثلاث و ثمانين ( 83 هجرى قمرى ) آن را ساخت . به طرف دجله افتاده است و غلبهء او بر طرف غربى است و نخلستان بسيار دارد . بدين سبب هوايش به عفونت مايل باشد و حقوق ديوان آن شهر به تمغا مقرر است ، چهل و چهار تومان و هشت هزار و پانصد دينار است . ( لغتنامهء دهخدا )